İskele kurulumu, sahada en çok "zaten biliyoruz" denilen ve en çok hata yapılan iştir. Hataların çoğu da kurulumun ortasında değil, daha ilk katta yapılır; üstteki on kat o hatayı büyüterek taşır.
Kurulum kimin işi?
İskeleyi kuran, söken ve değiştiren ekip bu iş için eğitim almış olmalı ve çalışma ehil bir kişinin gözetiminde yürümelidir. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'nin iskelelerle ilgili bölümü bunu açıkça arar; ayrıca iskelenin bir kurulum, kullanım ve söküm planının bulunmasını ister.
Bu plan bir formalite değil: iskelenin hangi sırayla yükseleceğini, duvar bağlantılarının nereye geleceğini ve hangi kata ne kadar yük konulabileceğini söyleyen belge odur.
01Zemin: iskelenin gerçek temeli
Devrilen iskelelerin çoğu üstteki bir eksiklikten değil, altındaki zeminden devrilir.
- Zemin taşıyor mu? Taze dolgu, hendek kenarı, kanal üstü ve yeni tesviye edilmiş toprak, yük altında oturur.
- Taban plakası var mı? Dikme doğrudan toprağa oturmaz. Plaka yükü yayar.
- Yumuşak zeminde kalas. Plakanın altına dağıtıcı kalas ya da beton gerekir.
- Su nereye gidiyor? İlk sağanaktan sonra oyulan zemin, iskeleyi bir gecede bozar.
- Kriko payı. Kriko eğim düzeltmek içindir; sonuna kadar açılmış kriko tasarımın dışındadır.
02İlk kat: kurulumun tamamını belirler
İlk sıra dikmeler düşey, yatay elemanlar su terazisinde olmak zorunda. Bu katta 1 cm'lik kaçıklık on kat sonra elle düzeltilemez hâle gelir.
İlk katta yapılan işler:
- Taban plakaları ve krikolar yerleştirilir.
- İlk dikmeler kurulur, düşeylik kontrol edilir.
- Yataylar bağlanır, kat hizası su terazisiyle alınır.
- Çaprazlar takılır — bunlar süs değil, sistemi yanal yüke karşı tutan elemanlardır.
03Yukarı doğru: her kat aynı sırayla
Her katta aynı döngü tekrarlanır: dikme → yatay → çapraz → platform → korkuluk ve topukluk. Kritik nokta şu: çalışılacak kat, o katta çalışılmadan önce tamamlanır. Korkuluğu sonra takmak üzere bırakılan platform, sahada "sonra"nın gelmediği yerdir.
Yükselirken üç şey ihmal edilmemeli:
- Duvar bağlantıları (ankraj). Cephe iskelesi kendi başına duran bir yapı değildir; devrilmeye karşı direncini yapıya bağlantıdan alır. Sıklığı ve düzeni projeye göre belirlenir, ankraj yazısında ayrıntısıyla anlattık.
- Merdiven kulesi. Çıkış için ayrı bölüm kurulur. Çaprazlara tırmanılarak çıkılıyorsa iskele eksik kurulmuştur; merdiven kulesi yazısı bunun üzerine.
- Topukluk. İnsanı değil, düşen malzemeyi durdurur. En sık unutulan elemandır.
04Kurulum bitti: teslim kontrolü
İskeleyi teslim alan taraf kurulumu gözle kabul etmez. Bakılacakların on maddelik listesini teslim kontrolü yazısında sıraladık; özeti şu:
- Taban plakası ve kriko payı yerinde mi?
- Çapraz ve duvar bağlantıları eksiksiz mi?
- Ana korkuluk, ara korkuluk, topukluk üç katta da tam mı?
- Platformlar boydan boya kapalı ve sabitlenmiş mi?
- Teslim etiketinde yük sınıfı ve tarih yazıyor mu?
05Söküm: kurulumun tersi, ondan tehlikelisi
Söküm kurulumun ters sırasıyla yapılır: yukarıdan aşağı, katı bitirmeden alttakine inilmez. Sahadaki asıl risk burada: iş bittiği için acele edilir, çaprazlar ve bağlantılar erken alınır. Bir katın çaprazı, o kat sökülene kadar yerinde kalır.
Malzeme aşağıya atılmaz; indirilir. Atılan bir yatay hem alttakini yaralar hem de bir daha kullanılamaz.
Kurulum sırasında en çok görülen beş hata
- Taban plakasız dikme, doğrudan toprakta.
- Sonuna kadar açılmış kriko.
- "Geçici" diye alınan ve geri takılmayan çapraz.
- Cephe geçişi yapılırken çıkarılan ve unutulan duvar bağlantısı.
- Sonraki ekip için bırakılmış, korkuluğu eksik platform.
Cephenizin planını gönderin; kurulum sırasını, ankraj düzenini ve gerekli malzeme listesini metrajla birlikte çıkaralım.